Powwow dzisiaj. Historia, tradycja i współczesność

Powwow

Powwow dzisiaj. Historia w ruchu, żywa tradycja i współczesna tożsamość

Kolorowe regalia, rytm dużego bębna, uroczyste Wielkie Wejście (Grand Entry), setki tancerzy wypełniających Arenę. To najbardziej widowiskowa strona współczesnego Powwow. Osobie oglądającej je po raz pierwszy może kojarzyć się przede wszystkim z festiwalem indiańskiego tańca i muzyki.

Dla wielu Indian i innych tubylczych mieszkańców Ameryki Północnej oznacza jednak znacznie więcej.

Powwow jest miejscem spotkania rodzin i społeczności, odnawiania przyjaźni, przekazywania tradycji dzieciom, honorowania starszych i weteranów, wspominania tych, którzy odeszli, prezentowania sztuki i rękodzieła, a także wspólnej zabawy i sportowej rywalizacji.

Dla części uczestników posiada również wymiar duchowy, choć samego Powwow nie należy utożsamiać z jedną indiańską ceremonią religijną.

Warto przy tym oddzielić genezę samej nazwy od historii Powwow jako zjawiska. Słowo powwow ma korzenie w językach algonkińskich Nowej Anglii, lecz znaczenie, w którym funkcjonuje dzisiaj, ukształtowało się znacznie później. [1]

Oficjalne przekazanie przez członków plemienia Blackfeet Pikunni wodzowi Earl Old Person honorowego Eagle Staff podczas Powwow w 2017 roku. Od lewej stoją: Bruce Running Crane, Bartosz Stranz, Leonard Bastien, Earl Old Person, Bruce WolfChild i Leon Rattler. Browning, Montana 2017 r., foto: Włodek Rybicki Wyspa Żółwia nr 1 (2017), s. 20

SKĄD WZIĘŁO SIĘ SŁOWO „POWWOW”?

Geneza słowa powwow jest odmienna od historii Powwow jako współczesnej formy zgromadzenia. Dennis W. Zotigh, powołując się na Harcourt Brace Dictionary, wyprowadza termin powwow z algonkińskiego pau wau, któremu przypisuje znaczenie „he dreams”, czyli „on śni”. Wyjaśnia, że określenie to odnosiło się pierwotnie do osoby pełniącej funkcje związane z uzdrawianiem i życiem religijnym, która miała zdobywać swoją wiedzę i umiejętności poprzez sny. [3]

Smithsonian podaje blisko związaną, ale nie identyczną interpretację. Według tego źródła Pau Wau w języku Narrtick, należącym do języków algonkińskich Nowej Anglii, oznaczało osobę nazywaną „medicine man”, czyli człowieka pełniącego funkcje związane z uzdrawianiem i życiem duchowym. Angielscy koloniści zaczęli jednak używać tego słowa niezgodnie z jego pierwotnym znaczeniem. Najpierw określali nim spotkania indiańskich uzdrowicieli, a z czasem różnego rodzaju indiańskie zgromadzenia. Później sami Indianie przejęli i odzyskali termin Powwow, nadając mu znaczenie, w którym funkcjonuje współcześnie. [1]

W literaturze pojawia się również odmienna etymologia. Murton McCluskey przytacza wersję, według której słowo powwow wywodzi się z języka Pawnee, od pa-wa, tłumaczonego jako „jeść”. [23]

Warto więc oddzielić pochodzenie samej nazwy od genezy współczesnego Powwow. Pierwotne znaczenia przywoływane w tych etymologiach nie odnosiły się do zgromadzenia odpowiadającego dzisiejszemu Powwow, a znaczenie związane z indiańskim zgromadzeniem ukształtowało się później.

Dzisiejsze Powwow ma własną historię, związaną przede wszystkim z przemianami tradycji tanecznych i społecznych Wielkich Równin.
Wspólna jest nazwa, nie bezpośrednia linia pochodzenia.

Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage przedstawia współczesne Powwow jako żywą, adaptującą się tradycję, odzwierciedlającą historię, kulturę i wartości zarówno konkretnych społeczności plemiennych, jak i szerszego środowiska międzyplemiennego. Nie istnieje przy tym jedno jedyne „prawdziwe Powwow”. Poszczególne zgromadzenia różnią się historią, charakterem i znaczeniem dla ludzi, którzy je organizują. [2]

Różnice te nie są odstępstwem od jakiegoś jednego pierwotnego wzorca. Są naturalnym skutkiem tego, że Powwow rozwijało się w różnych społecznościach, regionach i okresach historycznych. Lokalne tradycje spotykały się z formami międzyplemiennymi, a kolejne pokolenia wprowadzały własne doświadczenia, zachowując jednocześnie elementy odziedziczone po poprzednikach.

To właśnie zmienność jest jednym z kluczy do zrozumienia całego zjawiska.

Dennis Zotigh zatytułował swoje obszerne opracowanie poświęcone jego dziejom Moving History: The Evolution of the Powwow, co można oddać po polsku jako „Historia w ruchu. Ewolucja Powwow”.

Tytuł wyjątkowo trafnie oddaje naturę Powwow. Nie przetrwało ono dlatego, że przez ponad sto lat pozostawało niezmienne. Kolejne pokolenia zachowywały starsze tradycje, ale również dostosowywały je do nowych doświadczeń i warunków życia. [3]

Dlatego próba wskazania jednej „oryginalnej” formy Powwow prowadziłaby do uproszczenia. To, co widzimy dzisiaj na Arenie, jest rezultatem długiego procesu spotykania się tradycji, ich przekształcania, wymiany i dostosowywania do zmieniającego się świata.

Powwow nie jest rekonstrukcją przeszłości

Jednym z podstawowych błędów jest postrzeganie współczesnego Powwow jako odtwarzania „dawnego życia Indian”.

Powwow nie jest skansenem ani rekonstrukcją jednego określonego momentu historycznego.

Tancerze uczestniczący dzisiaj w Powwow są współczesnymi ludźmi. Korzystają ze starszych tradycji rodzinnych i plemiennych, ale jednocześnie żyją w świecie XXI wieku. Ich regalia mogą zawierać przedmioty odziedziczone po dziadkach i elementy wykonane nowoczesnymi technikami. Starsze wzory koralikowe mogą sąsiadować ze współczesnymi tkaninami, materiałami syntetycznymi czy nowymi rozwiązaniami kolorystycznymi.

Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage zwraca uwagę, że regalia tancerza mogą składać się z rodzinnych pamiątek, darów, przedmiotów wykonanych przez krewnych oraz elementów odzwierciedlających jego własną historię i upodobania. Zestaw zmienia się wraz z człowiekiem, a także z modą istniejącą w środowisku Powwow. [4]

Podobnie zmieniają się tańce.

Męski Taniec Tradycyjny w stylu północnym (Men’s Northern Traditional) i południowym (Men’s Southern Straight), Taniec Trawy (Grass Dance), Męski Taniec Fantazyjny (Men’s Fancy Feather), również występujący w odmianach północnej i południowej, Kobiecy Taniec Tradycyjny w stylach północnym i południowym (Women’s Northern Traditional, Women’s Southern Traditional), Taniec Dzwonkowej Sukni (Jingle Dress) oraz Taniec Fantazyjnego Szala (Fancy Shawl) mają własne historie i nadal podlegają przemianom. Niektóre style wyrastają ze znacznie starszych tradycji, inne ukształtowały się stosunkowo niedawno. [5]

Tradycja i zmiana nie są tu przeciwieństwami.

Korzenie Powwow na Wielkich Równinach

Nie istnieje jedna data, od której można rozpocząć historię Powwow. Jego najważniejszych korzeni należy szukać w tradycjach ludów Wielkich Równin. Poszczególne narody posiadały własne stowarzyszenia, tańce, pieśni i ceremonie, ale kontakty międzyplemienne, migracje, sojusze oraz transfer określonych tradycji sprawiały, że niektóre z nich zaczęły przekraczać granice jednej społeczności.

Dennis W. Zotigh wskazuje, że koncepcja współczesnego Powwow ukształtowała się wśród ludów Wielkich Równin, zamieszkujących obszar od południowych prerii Kanady po niziny Teksasu. Choć pieśni i tańce poszczególnych narodów były związane z ich własnym regionem i tradycją, latem wiele społeczności Równin organizowało duże zgromadzenia, podczas których spotykały się grupy lokalne, klany i krewni, a także odnawiano sojusze międzyplemienne.

Zgromadzenia te należały do najważniejszych wydarzeń społecznych roku. Łączyły tańce ceremonialne, sakralne i społeczne, integrując życie jednostki i wspólnoty z tradycjami wojowników oraz działalnością stowarzyszeń religijnych. Wczesne ceremonie miały ściśle określony porządek. Wodzowie, przywódcy klanów i osoby pełniące funkcje duchowe wyznaczali obowiązujący protokół.

Prawa do określonych pieśni i tańców oraz ich własność ceremonialna mogły należeć do pojedynczych osób, rodzin, klanów lub całych plemion.

Wraz z rozwojem sojuszy międzyplemiennych pieśni, tańce oraz związane z nimi znaczenia i prawa do ich wykonywania zaczęły być przekazywane poza granice jednej społeczności. Zotigh właśnie w tej wymianie widzi jeden z fundamentów rozwoju międzyplemiennego Powwow. [3]

Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage wskazuje na dwa szczególnie ważne międzyplemienne nurty rozwijające się w XIX wieku: Drum Religion oraz tradycję taneczną określaną jako Grass Dance, wywodzącą się ze starszych tradycji stowarzyszeń wojowników, związanych między innymi z Hethushka Society.

Oba nurty podkreślały znaczenie hojności i wymiany darów, rozprzestrzeniały się pomiędzy społecznościami i były przez nie dostosowywane do lokalnych tradycji. Smithsonian uznaje je za jednych z najważniejszych prekursorów współczesnego Powwow. [1]

Drum Religion była czymś więcej niż samym tańcem przy dużym bębnie. W literaturze dotyczącej tej tradycji spotyka się również określenia Drum Dance, Dream Dance, Dream Dance Drum oraz Big Drum, choć ich zakres znaczeniowy nie zawsze jest identyczny. Tradycja rozwinęła się w drugiej połowie XIX wieku wśród społeczności Dakota, a następnie została przekazana Ojibwe i kolejnym społecznościom regionu Wielkich Jezior, między innymi Menominee i Potawatomi.

Jej centralnym elementem był duży ceremonialny bęben wraz z przypisanymi mu pieśniami, obowiązkami opiekunów i określonym rytuałem. Ważnym przesłaniem tej tradycji były pokój, przyjaźń i odpowiedzialność wobec innych ludzi i społeczności. [1][27, s. 119]

Frances Densmore, która w 1910 roku obserwowała przekazanie dwóch takich bębnów przez Ojibwe z Lac du Flambeau społeczności Menominee, zwracała uwagę na niezwykle ścisły protokół związany z bębnem. Określone pieśni musiały być wykonywane we właściwym miejscu ceremonii, a rozpoczęty taniec trwał przez ustalony czas. Sama określiła centralną ideę „religii bębna” jako pokój pomiędzy ludami, które wcześniej pozostawały w konflikcie. [20, s. 142]

Równie istotny był drugi nurt, związany ze starszymi tradycjami stowarzyszeń wojowników Wielkich Równin. Wśród Omaha i Ponca szczególne znaczenie miała tradycja Hethushka, mająca własną organizację, pieśni, taniec i protokół.

W źródłach dotyczących Omaha często spotykamy zapis Hethu’shka, natomiast w odniesieniu do Ponca występują m.in. formy Hethushka i Helushka.

W miarę dalszego rozpowszechniania związana z nią tradycja taneczna zaczęła funkcjonować szerzej jako Omaha Dance, a w wielu społecznościach także jako Grass Dance (Taniec Trawy).

Nie należy więc traktować nazw Hethushka Society, Omaha Dance i Grass Dance jako trzech całkowicie niezależnych zjawisk, ale też nie są one prostymi synonimami. Nazwa Hethushka odnosi się przede wszystkim do stowarzyszenia oraz związanych z nim tradycji, natomiast Omaha Dance i Grass Dance określają rozpowszechniające się formy taneczne. [3, s. 27; 46][21, s. 30–39]

Drum Religion i tradycje związane z Grass Dance nie rozwijały się przy tym w całkowitej izolacji. W różnych społecznościach spotykały się w tej samej przestrzeni kulturowej i mogły wzajemnie na siebie oddziaływać. Nie chodziło przy tym wyłącznie o rozpowszechnianie pieśni i tańców. Wraz z nimi przekazywano również określone zasady organizacji, odpowiedzialności, hojności i właściwego zachowania.

W miarę ich rozpowszechniania się na Wielkich Równinach kolejne plemiona nie przejmowały ich w niezmienionej postaci. Dostosowywały je do własnych tradycji, doświadczeń i potrzeb. Z czasem związane z nimi zgromadzenia zaczęły pełnić jeszcze jedną ważną funkcję. Stawały się homecoming celebrations, spotkaniami umożliwiającymi ponowne zebranie rodzin i społeczności rozdzielanych przez przymusowe przesiedlenia. Ludzie mogli wspólnie tańczyć, śpiewać, wymieniać dary i odnawiać więzi naruszone przez politykę rządu Stanów Zjednoczonych. [1]

To ważne dla zrozumienia dalszej historii Powwow. Nie wyrasta ono wyłącznie z tańca. Od wczesnych etapów jego rozwoju równie istotne były wspólnota, hojność, wymiana darów, określony protokół oraz możliwość odbudowywania relacji między ludźmi i społecznościami. Ta zdolność do zachowywania starszych tradycji i jednoczesnego przystosowywania ich do nowych warunków stanie się później jedną z najbardziej charakterystycznych cech Powwow.

Rezerwaty, ograniczenia i przetrwanie tańca

Druga połowa XIX wieku przyniosła dramatyczne zmiany w życiu Indian Wielkich Równin.

Utrata ziem, wojny, niemal całkowite wyniszczenie stad bizonów, przymusowe przesiedlenia oraz powstawanie rezerwatów naruszyły wcześniejsze struktury społeczne. Władze Stanów Zjednoczonych prowadziły jednocześnie politykę ograniczania indiańskich religii, ceremonii oraz części tańców.

Benjamin R. Kracht, analizując doświadczenia Kiowów, pokazuje, że w okresie od 1883 do 1933 roku polityka federalna próbowała ograniczać określone praktyki rytualne i taneczne, a agenci indiańscy mogli stosować sankcje wobec ich uczestników. Mimo tych nacisków Kiowowie nadal tańczyli. Jedną z przestrzeni, w których tradycje mogły funkcjonować, stały się targi, festyny i widowiska dostępne również dla białej publiczności. [6]

Powstał paradoks. To, co bywało zwalczane jako element indiańskiego życia społecznego i religijnego, mogło być jednocześnie tolerowane jako publiczne widowisko. Znaczenie miały również przedstawienia Dzikiego Zachodu (Wild West Shows). Tubylczy wykonawcy podróżowali po Stanach Zjednoczonych i Europie, spotykali ludzi należących do innych plemion oraz obserwowali ich tańce, pieśni, stroje i regalia. Nie oznacza to, że Powwow powstało w Wild West Shows. Widowiska te były raczej jednym z wielu środowisk, w których dochodziło do międzyplemiennej wymiany oraz kształtowania nowych sposobów publicznego prezentowania indiańskiej tożsamości. [1][6]

Czy wszystko zaczęło się w 1879 roku?

Dennis Zotigh szczególne znaczenie przypisuje Powwow Ponca organizowanemu od około 1879 roku w północnej części Terytorium Indiańskiego, na obszarze dzisiejszej Oklahomy.

Trzeba jednak bardzo dokładnie odczytać jego słowa.
Zotigh określa Ponca Powwow jako pierwsze rzeczywiście międzyplemienne Powwow w Oklahomie, a nie jako pierwsze Powwow w historii. [7]

Terytorium Indiańskie było już wtedy miejscem wyjątkowo intensywnych kontaktów międzyplemiennych. Zotigh przypomina, że z ziemiami późniejszej Oklahomy historycznie związanych było około sześćdziesięciu siedmiu plemion. Na Powwow Ponca przybywali między innymi Omaha, Ponca, Kaw, Osage, Pawnee i Otoe-Missouria. Niektórzy uczestnicy pokonywali konno nawet około stu mil, aby wspólnie śpiewać i tańczyć. We wczesnych Ponca Powwows dominował Helushka Society, związany z tradycjami męskich stowarzyszeń wojowników. [7]

Nie oznacza to więc, że w roku 1879 ktoś „wynalazł” Powwow.

Tara Browner, autorka książki Heartbeat of the People: Music and Dance of the Northern Pow-wow, zwraca uwagę na problem wskazywania jednej społeczności i jednej daty początku całego zjawiska. Geneza współczesnego Powwow jest wielowątkowa. Wyrasta ze starszych tańców i stowarzyszeń wojowników, międzyplemiennych kontaktów okresu rezerwatów, publicznych występów, a później również uroczystości związanych z powracającymi weteranami i rozwojem miejskich społeczności indiańskich. [8, s.19]

Zotigh i Browner nie muszą się więc wzajemnie wykluczać. Zotigh wskazuje konkretny, bardzo wczesny przykład rozwiniętego międzyplemiennego Powwow w Oklahomie. Browner przypomina natomiast, że całego zjawiska nie można wyprowadzić z jednego wydarzenia.

Powwow nie powstało jednego dnia. Ewoluowało.

CZYM BYŁO TERYTORIUM INDIAŃSKIE?

W tekstach dotyczących XIX wiecznej historii Indian często pojawia się określenie Terytorium Indiańskie (Indian Territory).
Nie był to jeden rezerwat ani ziemia należąca do jednego narodu.
W XIX wieku nazwą tą określano zmieniający swoje granice obszar na zachód od Missisipi, obejmujący przede wszystkim ziemie dzisiejszej Oklahomy, na które rząd Stanów Zjednoczonych przesiedlał indiańskie narody usuwane z ich wcześniejszych ojczyzn.
Szczególne znaczenie miała polityka przymusowych przesiedleń rozpoczęta na wielką skalę po uchwaleniu Indian Removal Act w 1830 roku. Do Indian Territory przesiedlono między innymi Cherokee, Choctaw, Chickasaw, Muscogee i Seminole, określanych później wspólnie jako Pięć Plemion. Trafiali tam również przedstawiciele wielu innych narodów.
Po wojnie secesyjnej granice ziem plemiennych ponownie zmieniano. Część terenów przekazanych wcześniej Pięciu Plemionom została wykorzystana przez rząd USA do osiedlania kolejnych społeczności, między innymi ludów Wielkich Równin.
Dlatego pod koniec XIX wieku Terytorium Indiańskie stało się miejscem wyjątkowo intensywnych kontaktów pomiędzy ludźmi należącymi do wielu różnych plemion.
Dennis Zotigh zwraca uwagę, że z ziemiami, które później weszły w skład Oklahomy, historycznie związanych było około 67 plemion. To właśnie ten niezwykle międzyplemienny charakter regionu pomaga zrozumieć, dlaczego Powwow Ponca około 1879 roku mogło przyciągać Omaha, Kaw, Osage, Pawnee, Otoe-Missouria i przedstawicieli innych narodów.
W 1890 roku z części tego obszaru utworzono Terytorium Oklahomy (Oklahoma Territory). W 1907 roku Terytorium Oklahomy i pozostałe Terytorium Indiańskie zostały połączone, tworząc stan Oklahoma.
Dzisiejsza Oklahoma jest więc miejscem, w którym spotkały się historie dziesiątków indiańskich narodów, często w wyniku przymusowych przesiedleń.
Źródła: Oklahoma Historical Society, materiały dotyczące Indian Territory i historii przesiedleń; Dennis W. Zotigh, „Powwows”, The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture.

Wojownik staje się weteranem, flaga zmienia znaczenie

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów współczesnego Powwow jest szczególne miejsce zajmowane przez indiańskich weteranów.
Dla europejskiego obserwatora obecność amerykańskiej flagi, weteranów oraz wojskowego ceremoniału może początkowo wydawać się zaskakująca, szczególnie jeśli zna historię wojen, utraty ziem, przymusowych przesiedleń i polityki asymilacyjnej prowadzonej przez Stany Zjednoczone wobec Indian.

Zmieniało się również znaczenie amerykańskiej flagi. Zotigh zwraca uwagę na niezwykle istotną przemianę, która dokonała się po I wojnie światowej. Indianie, którzy wstąpili do służby wojskowej, także członkowie plemion pozostających wcześniej w konfliktach, walczyli ramię w ramię w obronie Stanów Zjednoczonych.

Po powrocie do domu większość z nich odkładała różnice plemienne na bok i wspólnie była honorowana przy tym samym rytmie bębna.

W tym właśnie kontekście amerykańska flaga, wcześniej będąca symbolem państwa odpowiedzialnego za śmierć Indian i niszczenie ich sposobu życia, zaczęła zajmować nowe miejsce podczas indiańskich zgromadzeń. Odrodzeniu dawnych stowarzyszeń wojowników towarzyszyło honorowanie weteranów jako współczesnych wojowników, a starszyzna pamiętająca dawny protokół plemienny przekazywała swoją wiedzę przy organizowaniu ceremonii dla indiańskich żołnierzy. [7]

Flaga nie została więc po prostu przejęta jako symbol państwowy. Jej obecność została włączona w starsze indiańskie tradycje honorowania wojowników i otrzymała znaczenie wynikające z nowych doświadczeń XX wieku. [7][18]

Nie oznaczało to zapomnienia wcześniejszej historii ani prostego przyjęcia amerykańskiego symbolu wraz z całym jego państwowym znaczeniem.

Kształtował się więc ceremoniał, w którym starsze tradycje spotykały się z doświadczeniem służby wojskowej i pamięcią o współczesnych weteranach.

Społeczności indiańskie włączyły amerykańską flagę do własnego ceremoniału i nadały jej znaczenie wynikające z własnych doświadczeń historycznych.

Podczas wielu współczesnych Grand Entry amerykańska flaga jest niesiona przez honorowanych weteranów obok flag plemiennych, wojskowych i innych sztandarów. W wielu tradycjach na czele procesji znajduje się jednak Staff Orła (Eagle Staff), posiadający własne, szczególne znaczenie dla indiańskich narodów.

Nie było to ani proste odtworzenie dawnych ceremonii, ani zwykłe przejęcie amerykańskiego ceremoniału wojskowego. Była to nowa forma, w której starsza tradycja otrzymała nowe zastosowanie, a symbol posiadający bolesne historyczne znaczenie został włączony do indiańskiego protokołu i związany przede wszystkim z pamięcią o tych, którzy służyli jako żołnierze i weterani.

Właśnie dlatego obecności amerykańskiej flagi podczas dzisiejszego Powwow nie należy automatycznie odczytywać wyłącznie jako deklaracji patriotyzmu wobec Stanów Zjednoczonych. Jej znaczenie jest znacznie bardziej złożone. Wiąże się z tradycją wojowników, honorowaniem weteranów, pamięcią o służbie wojskowej, ale także z trudną historią relacji tubylczych narodów z państwem amerykańskim. [7][18]

Szczególne miejsce Staffu Orła, flag plemiennych i amerykańskiej flagi podczas Grand Entry pokazuje przy tym, że symbol Stanów Zjednoczonych został włączony w indiański porządek ceremonialny, a nie po prostu zastąpił wcześniejsze symbole i tradycje.

To jeden z najbardziej wymownych przykładów tego, co Dennis Zotigh określił jako Moving History, czyli „Historię w ruchu”.

Nowe tradycje dla nowych czasów

Zotigh pokazuje również, że po I wojnie światowej starsze tradycje nie były jedynie dostosowywane do nowych warunków. Powstawały także nowe procedury, pieśni i organizacje służące upamiętnianiu wydarzeń ważnych dla ówczesnych społeczności.

Około 1920 roku nad jeziorem Dietrich plemiona południowo-zachodniej Oklahomy zorganizowały swoje pierwsze międzyplemienne Powwow, w którym uczestniczyli Cheyenne, Arapaho, Comanche i Kiowa. Southern Cheyenne odegrali ważną rolę w przeniesieniu na to Powwow Fancy War Dance. Taniec został następnie przejęty przez Kiowa, którzy nazywali go Ohoma Dance, nawiązując w nazwie do jego pochodzenia z tradycji Omaha.

Zotigh zwraca zarazem uwagę, że taniec na Wielkich Równinach zachowywał w tym okresie silnie ceremonialny i rytualny charakter, a na Arenach przestrzegano ścisłego protokołu. [3]

Jest to szczególnie ważne dla zrozumienia ewolucji Powwow. Indianie nie ograniczali się do przechowywania odziedziczonych form. Starsze tradycje pozostawały ważnym punktem odniesienia, ale mogły zyskiwać nowe zastosowania odpowiadające doświadczeniom kolejnych pokoleń. Powwow nie było więc wyłącznie miejscem pamięci o przeszłości.

Stawało się także przestrzenią, w której współczesna historia Indian była na bieżąco włączana do tradycji.

Powwow nie oznacza wszędzie tego samego

Nie wszystkie indiańskie plemiona Ameryki Północnej posiadają historyczną tradycję Powwow i nie każde współczesne Powwow wygląda tak samo.

Może być niewielkim spotkaniem lokalnej społeczności. Może mieć charakter tradycyjny, bez rozbudowanego systemu konkursowego.

Może również być wielkim konkursowym Powwow, na które przyjeżdżają tysiące tancerzy, grup pieśniarzy i widzów z USA i Kanady.

Powwow odbywają się na terenach rezerwatów, w centrach wielkich miast, przy szkołach, uniwersytetach i muzeach, a także w ośrodkach prowadzonych przez organizacje indiańskie. Mogą jednocześnie pełnić funkcje społeczne, edukacyjne, ekonomiczne i duchowe.

Smithsonian podkreśla jednak, że nie ma jednego modelu, który można byłoby uznać za jedyną autentyczną formę Powwow. [2]

Nie należy również przedstawiać Powwow jako jednej wspólnej religijnej ceremonii wszystkich Indian. Poszczególne pieśni, modlitwy, przedmioty czy elementy programu mogą posiadać głębokie znaczenie duchowe.

Samo współczesne Powwow jest jednak przede wszystkim zgromadzeniem społecznym i międzyplemiennym. [9]

Międzyplemienność nie oznacza jednolitości.

CZY POWWOW JEST CEREMONIĄ RELIGIJNĄ?

Powwow nie należy do historycznych tradycji wszystkich indiańskich narodów Ameryki Północnej.
Współczesne Powwow rozwinęło się przede wszystkim z tradycji Wielkich Równin, a następnie rozpowszechniło się wraz z kontaktami międzyplemiennymi, migracjami i rozwojem miejskich społeczności indiańskich.
Powwow nie jest jedną wspólną ceremonią religijną Indian Ameryki Północnej. Jest przede wszystkim zgromadzeniem społecznym i międzyplemiennym, podczas którego mogą odbywać się konkursy, spotkania rodzinne, honorowania, Giveaways, tańce społeczne oraz wydarzenia posiadające znaczenie duchowe.
Nie oznacza to jednak, że Powwow pozbawione jest wymiaru duchowego.
Poszczególne pieśni, modlitwy, Staff Orła, orle pióra czy określone elementy programu mogą podlegać własnemu protokołowi i mieć głębokie znaczenie dla uczestników.
Jednocześnie poszczególne indiańskie plemiona zachowują własne ceremonie i tradycje, z których część nie jest przeznaczona dla publiczności. Przemiany współczesnego Powwow nie oznaczają jednak, że wszystkie społeczności tubylcze odnoszą się do zmian w taki sam sposób. Własne tradycje ceremonialne poszczególnych narodów mogą podlegać znacznie bardziej rygorystycznym zasadom zachowania, przekazu i wykonywania.
Powwow może więc łączyć to, co społeczne, kulturowe i duchowe, ale nie jest jedną wspólną „religią Indian”.

Źródła: Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: Multiplicity and Authenticity oraz Community and Spirituality.

Miasto zmienia Powwow

Kolejny wielki etap rozwoju nastąpił w latach 50. i 60. XX wieku.

Federalna polityka relokacji zachęcała Indian do opuszczania rezerwatów i przenoszenia się do dużych miast. W Denver, Los Angeles, Chicago, Minneapolis i innych ośrodkach zaczęli żyć obok siebie przedstawiciele wielu różnych plemion. Powstawały nowe miejskie społeczności indiańskie.

Smithsonian zwraca uwagę, że miejska relokacja doprowadziła do gwałtownego rozwoju kontaktów międzyplemiennych. Indianie tworzyli centra społeczne, organizowali ligi sportowe, spotkania kościelne, wydarzenia kulturalne oraz Powwow. [1]

Dennis Zotigh uznaje początek lat 60. za szczególnie ważny okres w rozwoju współczesnej formy międzyplemiennego Powwow. Wspólna Arena dawała ludziom należącym do różnych narodów przestrzeń spotkania, ale nie wymagała rezygnacji z własnej plemiennej tożsamości. [3, s. 9]

Powwow zaczęło wychodzić daleko poza obszar Wielkich Równin. Społeczności, które wcześniej nie posiadały miejscowej tradycji Powwow, zaczynały organizować własne zgromadzenia i łączyć międzyplemienne formy z lokalnymi zwyczajami.

Wspólna forma nie oznaczała powstania jednej zunifikowanej „kultury indiańskiej”. Pozwalała raczej ludziom należącym do różnych plemion spotkać się w jednej przestrzeni, pozostając jednocześnie członkami własnych społeczności.

Współczesna Arena Powwow

Pomimo różnorodności wiele współczesnych Powwow ma podobną strukturę organizacyjną. Jej trzon stanowi Head Staff, czyli Kierownictwo Powwow, skupiające osoby odpowiedzialne za prawidłowy przebieg wydarzenia.

Jedną z kluczowych osób jest Mistrz Ceremonii (Master of Ceremonies, MC, emcee), często określany jako „głos Powwow”. To właśnie on prowadzi wydarzenie przez mikrofon, zapowiada kolejne punkty programu, ceremonie, konkursy i tańce, przedstawia uczestników oraz wyjaśnia publiczności to, co dzieje się na Arenie. Jego zadaniem nie jest jedynie odczytywanie programu. Dobry MC potrafi połączyć rzeczowy komentarz i jasne wyjaśnienia z poczuciem humoru, jednocześnie pilnując tradycyjnych procedur i właściwej etykiety.

Natomiast za porządek oraz właściwy przebieg wydarzeń na Arenie odpowiada Dyrektor Areny (Arena Director). Historycznym poprzednikiem tej funkcji był między innymi Whipman (dosł. „człowiek z batem”, czyli „dzierżyciel bata”), odpowiedzialny za utrzymanie porządku w kręgu tanecznym. Na większych Powwow Dyrektor Areny może mieć jednego lub kilku pomocników, którzy wspierają go w organizacji tancerzy, pilnowaniu kolejności wydarzeń oraz reagowaniu na sytuacje wymagające natychmiastowej interwencji na Arenie.

Do Head Staff należą również inne osoby funkcyjne, w tym Tancerze Główni i sędziowie. Szczególną rolę w przebiegu Powwow pełni także Host Drum.

Zgodnie z terminologią przyjętą w naszym opracowaniu Host Drum to główna kapela pieśniarzy, główny bęben, grupa, na której Mistrz Ceremonii może polegać w najważniejszych momentach programu.

Jednym z najbardziej uroczystych wydarzeń jest Wielkie Wejście (Grand Entry). Na czele korowodu znajdują się zazwyczaj zasłużeni przedstawiciele lokalnej społeczności i weterani niosący Staff Orła (Eagle Staff) oraz flagi. Za nimi mogą wejść dostojnicy, w tym księżniczki Powwow (Powwow Princesses), zaproszeni przedstawiciele miejscowych władz i goście specjalni, następnie Tancerze Główni oraz pozostali tancerze i tancerki. Szczegóły kolejności zależą od gospodarzy i protokołu konkretnego Powwow.

Nie ma potrzeby rozwijania w tym miejscu całego przebiegu ceremonii. Szczegółowy opis Grand Entry, funkcji Mistrza Ceremonii, Dyrektora Areny, Host Drum, Tancerzy Głównych oraz innych elementów programu znajduje się w osobnym opracowaniu Pojęcia i zasady dotyczące Powwow. [10]

Bęben, pieśń i taniec

Bez bębna i śpiewaków nie ma Powwow.

Podczas dużego zgromadzenia może występować wiele grup pieśniarzy skupionych wokół bębnów (Drum Groups). Poszczególne grupy uczestniczą w programie według ustalonej kolejności, natomiast jedna lub kilka z nich może otrzymać szczególne obowiązki związane z przebiegiem Powwow.

Określenie Host Drum wywodzi się z tradycji Północnych Równin i oznacza główną grupę śpiewaków danego Powwow. Host Drum wykonuje między innymi pieśni potrzebne podczas najważniejszych momentów programu i musi być przygotowany do szybkiego reagowania na polecenia Mistrza Ceremonii.

Na Południowych Równinach podobną centralną funkcję organizacyjną tradycyjnie pełnił przede wszystkim Head Singer. Dlatego północnego modelu Host Drum nie należy automatycznie przenosić na wszystkie Powwow. Dennis Zotigh zwraca uwagę właśnie na to historyczne i regionalne zróżnicowanie. [3, s. 9-10]

We współczesnym świecie Powwow oba modele często się przenikają. Na dużych zgromadzeniach międzyplemiennych może zostać wyznaczonych kilka głównych grup, reprezentujących różne tradycje śpiewu. Organizatorzy Hunting Moon Pow Wow w Milwaukee wyjaśniają na przykład, że podczas międzyplemiennego Powwow często angażuje się dwa lub więcej Host Drums, w tym Host Northern Drum oraz Host Southern Drum.

Northern i Southern Host Drum mogą dzielić między sobą obowiązki związane z programem, a Southern Host Drum może dodatkowo wykonywać wszystkie pieśni podczas Gourd Dance. [19]

Nie jest to jednak uniwersalny model obowiązujący na wszystkich dużych Powwow.

Sposób organizacji grup bębniarskich zależy od regionu, historii konkretnego wydarzenia i decyzji jego gospodarzy.

Smithsonian wskazuje ponadto na wyraźne różnice między północnymi i południowymi stylami śpiewania. Poszczególne grupy posiadają własny repertuar i sposób wykonania, a pieśni przekazywane są między kolejnymi pokoleniami. [5]

Bęben nie stanowi jedynie akompaniamentu dla tańca. Pieśń, rytm bębna i taniec tworzą podczas Powwow wspólną całość.

Jak kształtowała się etykieta Powwow?

Współczesna etykieta Powwow nie powstała jako jednorazowo ustanowiony regulamin. Kształtowała się stopniowo wraz z rozwojem samych zgromadzeń, przejmując wcześniejsze zasady porządku, odpowiedzialności i właściwego zachowania obecne w starszych tradycjach tanecznych i stowarzyszeniach wojowników. To właśnie dlatego dzisiejszy protokół Powwow jest czymś więcej niż zbiorem praktycznych wskazówek dla uczestników. Jego korzenie sięgają znacznie starszych form organizacji życia społecznego i ceremonialnego.

Szczególnie wyraźnie widać to w tradycji Ponca i historii White Eagle Park w Oklahomie. Po przymusowym przesiedleniu z Nebraski Ponca osiedlili się na tym terenie w 1878 roku. Teren, który do dziś nazywają po prostu campground, od początku stał się miejscem zamieszkania, spotkań i tańców. Wkrótce po przybyciu zaczęto wykorzystywać tam teren do tańców, w miejscu znanym dziś jako South Arena. Według historii ustnej Ponca coroczny taniec, później określany jako Powwow, odbywał się tam każdego późnego lata po 1878 roku. [22, sekcja 8, s. 18]

Wraz z rozwojem Ponca Powwow potrzebna była coraz bardziej uporządkowana organizacja. Mary Jane Warde wskazuje, że Ponca czerpali w tym względzie przede wszystkim z Hethushka, czyli War Dance Society. Stowarzyszenie miało własną strukturę, ustalone style tańca i ubioru oraz ścisłe zasady przebiegu i zachowania. Dawne funkcje zaczęły otrzymywać nowe odpowiedniki w przestrzeni Powwow: funkcja osoby kierującej działalnością Hethushka Society stała się jednym z poprzedników współczesnej roli Mistrza Ceremonii, natomiast zadania Whipmen, odpowiedzialnych za porządek i wprowadzanie tancerzy, znalazły później częściową kontynuację w funkcji Arena Director., a uporządkowane wejście tancerzy do kręgu rozwinęło się w późniejszy Grand Entry. [22, sekcja 8, s. 20]

Nie było to jednak proste przeniesienie dawnych zasad do nowej formy zgromadzenia. Starszy protokół był przystosowywany do zmieniających się warunków i coraz większych zgromadzeń międzyplemiennych. Warde podkreśla, że model organizacyjny rozwijany przez Ponca w White Eagle Park stał się później jednym z wzorców przyjmowanych przez inne Powwow w Oklahomie, a następnie szerzej w Stanach Zjednoczonych. [22, sekcja 8, s. 20]

Clyde Ellis pokazuje podobny proces w szerszej perspektywie. Współczesna kultura Powwow nie została zbudowana od podstaw, lecz rozwijała się z wcześniejszych tradycji tanecznych i stowarzyszeń obecnych na Wielkich Równinach. W XX wieku, wraz ze wzrostem liczby i rozmiarów Powwow, coraz bardziej formalizowały się komitety organizacyjne, Head Staff oraz funkcje odpowiedzialne za przebieg wydarzenia. Ich współczesna postać była nowa, ale zasady porządku, odpowiedzialności i właściwego zachowania, na których się opierały, miały znacznie starsze korzenie. [21, s. 35–39; 159–161]

Dlatego dzisiejszej etykiety Powwow nie należy traktować jako jednego, niezmiennego regulaminu obowiązującego wszędzie w identycznej formie. Jest ona częścią żywego protokołu, który rozwijał się wraz z Powwow, łącząc starsze tradycje z nowymi potrzebami organizacyjnymi i doświadczeniami kolejnych pokoleń.

Wiele zasad stało się szeroko rozpowszechnionych, ale ich szczegółowa forma nadal może zależeć od gospodarzy, lokalnej tradycji i charakteru konkretnego zgromadzenia. Przykłady szczegółowych zasad zachowania opisujemy w osobnym dziale „Etykieta Powwow”. [24]

Konkurs nie wyklucza tradycji

Rozwój Powwow konkursowego przyniósł wysokie nagrody pieniężne, specjalizację tancerzy oraz powstanie rozległego szlaku Powwow (Powwow Trail).

Dla części rodzin sezon oznacza podróże przez tysiące kilometrów, od jednego wydarzenia do następnego.

Nie należy jednak automatycznie przeciwstawiać konkursu i tradycji.

Na wielkim Contest Powwow mogą odbywać się Pieśni Honorujące (Honor Songs), Pieśni Pamięci (Memorial Songs), Giveaways, rodzinne Specials oraz inne wydarzenia posiadające duże znaczenie społeczne. Z kolei Powwow określane jako tradycyjne może zawierać wybrane elementy rywalizacji.

Ekonomiczna strona współczesnego Powwow bywa przedmiotem dyskusji wewnątrz indiańskich społeczności.

Smithsonian przypomina jednak, że handel, możliwość zarobku oraz konieczność finansowania podróży nie są całkowicie nowymi elementami. Towarzyszą rozwojowi Powwow od wielu dziesięcioleci. [11]

Warto przy tym pamiętać, że hojność i wymiana darów należą do znacznie starszych warstw historii Powwow.

Smithsonian wskazuje je już jako ważne wartości Drum Religion i Grass Dance (Helushka Society). Współcześnie jednym ze sposobów ich wyrażania są donation blankets, czyli zbiórki datków prowadzone z wykorzystaniem koca. Koc może zostać rozłożony podczas Pieśni Honorującej, a uczestnicy składają na nim pieniądze przeznaczone dla konkretnej osoby, rodziny lub wskazanego celu. [9]

Jedną z charakterystycznych form takiej zbiórki jest Taniec z kocem (Blanket Dance), znany również z naszego opisu zasad i tańców Powwow. Podczas niego wyznaczone osoby niosą koc wokół Areny, a uczestnicy i widzowie mogą składać na nim pieniądze. Zbiórce towarzyszy pieśń, a pozostali tancerze mogą dołączyć do korowodu. Nie każdy donation blanket musi więc przybierać formę Tańca z kocem, ale Blanket Dance jest jednym ze sposobów realizowania tej samej zasady wspólnotowego wsparcia. W ten sposób bardzo stara wartość hojności znajduje praktyczne zastosowanie również we współczesnym Powwow.

Regalia opowiadają historię człowieka

Podobną ewolucję jak w tańcu i muzyce można obserwować w regaliach tancerzy.

W środowisku Powwow powszechnie używa się określenia regalia taneczne (powwow regalia).

Nie są one kostiumem służącym do przebrania się za „Indianina”, lecz częścią tożsamości tancerza i tradycji, w której uczestniczy.

Regalia mogą zawierać elementy wykonane przez samego tancerza, członków jego rodziny lub wyspecjalizowanych artystów. Poszczególne części bywają kupowane, otrzymywane w darze, dziedziczone albo przekazywane przez kolejne pokolenia.

Mogą mówić o pochodzeniu regionalnym, rodzinie, społeczności, stylu tanecznym czy osobistej historii właściciela.

Jednocześnie regalia pozostają przestrzenią twórczości i podlegają zmianom. Współczesne materiały, intensywne kolory, aplikacje, cekiny, wstążki i nowe wzory mogą funkcjonować obok starszych technik zdobniczych, takich jak quillwork, czyli haft wykonywany z kolców ursona (porcupine), oraz beadwork, czyli zdobienie i wyszywanie szklanymi koralikami. [4]

Zmieniają się materiały, moda i indywidualne upodobania, ale nie znika znaczenie, jakie regalia posiadają dla ich właścicieli i społeczności.

Dlatego autentyczność nie musi oznaczać kopiowania stroju ze starej fotografii. Współczesne regalia mogą łączyć rodzinne pamiątki i techniki przekazywane od pokoleń z materiałami oraz rozwiązaniami artystycznymi, których sto lat temu jeszcze nie używano.

Obserwowanie zmian regalii jest więc również obserwowaniem rozwoju samego Powwow.

Księżniczka Powwow i historia, która zmieniła znaczenie

Szczególnie interesującym przykładem przemian zachodzących w świecie Powwow są wybory i funkcja księżniczki Powwow (Powwow Princess).

Ich genezy nie można jednak wyprowadzić z jednego źródła ani sprowadzić do prostego naśladownictwa europejskiej tradycji konkursów piękności.

Dennis Zotigh zwraca uwagę, że w niektórych stowarzyszeniach wojowników Południowych Równin istniały wyróżnione funkcje kobiece. Nieliczne kobiety mogły otrzymywać szczególną pozycję, a w określonych okolicznościach także prawo wejścia do przestrzeni związanej z tańcem mężczyzn. Taka funkcja mogła pozostawać związana z konkretną rodziną lub linią pokrewieństwa. Zotigh dostrzega w tych rolach jeden z historycznych wzorców, z których mogła rozwinąć się późniejsza funkcja księżniczki. [3, s.13]

Współczesna tradycja Powwow Princess ukształtowała się jednak w znacznie szerszym kontekście. Europejskie i amerykańskie wyobrażenie „indiańskiej księżniczki” wyrastało ze świata kolonialnego, który próbował opisywać tubylczych przywódców i ich rodziny za pomocą własnego języka monarchii i arystokracji.

W XX wieku do tych wyobrażeń dołączyły konkursy, wystawy, szkoły, organizacje plemienne i miejskie oraz kultura pageantów.

Dobrym przykładem tych przemian jest Wystawa Indian Amerykańskich (American Indian Exposition) w Anadarko w Oklahomie. W latach 1935–1939 przeprowadzano tam konkurs na wybór królowej całego wydarzenia. W 1940 roku zrezygnowano z tej formuły na rzecz honorowania księżniczek reprezentujących plemiona uczestniczące w wydarzeniu. [12]

W podobnym kierunku rozwijały się później konkursy i tytuły organizowane przez szkoły, rezerwaty, środowiska miejskie oraz organizacje indiańskie.

Zotigh wskazuje między innymi na tytuł Miss Indian America, którego początki wiąże z Sheridan w stanie Wyoming około 1954 roku. Jego ideą było wyłonienie indiańskiej przedstawicielki pełniącej rolę ambasadorki dobrej woli i pomagającej przełamywać stereotypy dotyczące tubylczych Amerykanów.

Z czasem funkcja ta coraz wyraźniej oddalała się od zwykłego modelu „królowej piękności”. Współczesna Powwow Princess jest często przede wszystkim reprezentantką i ambasadorką swojej społeczności. Może uczestniczyć w Grand Entry, reprezentować własny naród lub Powwow podczas innych wydarzeń, spotykać się z młodzieżą, występować publicznie i mówić o kulturze swojej społeczności. W opisie Zotigha do jej obowiązków należy także obecność w widocznym miejscu na arenie, powitanie uczestników oraz reprezentowanie Powwow i jego organizatorów podczas innych indiańskich uroczystości w ciągu całego roku.

Z objęciem lub zakończeniem funkcji może wiązać się Giveaway albo uczta, a ustępująca księżniczka przekazuje swojej następczyni koronę i szarfę. [3, s.13]

Kathleen Glenister Roberts opisuje cały społeczny cykl tej funkcji, od wyboru księżniczki aż po Giveaway kończący jej kadencję. Powwow Princess nie jest więc wyłącznie osobą wyróżnioną tytułem. Wchodzi w system zobowiązań, wzajemności i reprezentowania społeczności.

Rytuał przekazania tytułu dobrze pokazuje, że funkcja ta nie kończy się na samym wyborze, lecz obejmuje cały okres publicznych obowiązków i kończy się formalnym przekazaniem roli kolejnej przedstawicielce. [13][25][26]

Szczególnie interesujące jest spojrzenie Rachel Buff. Pokazuje ona, w jaki sposób młode Indianki wykorzystują funkcję księżniczki do publicznego mówienia o własnej kulturze, poznawania innych społeczności, reprezentowania swoich narodów i budowania własnej indiańskiej tożsamości. [14]

W tym sensie społeczności indiańskie przejęły formę, która częściowo ukształtowała się pod wpływem świata kolonialnego i amerykańskiej kultury publicznej, a następnie nadały jej własne znaczenie i własne funkcje.

To jeden z wyraźnych przykładów tego, co Dennis Zotigh ujmuje jako „historię w ruchu”, czyli tradycję, która zmienia się wraz z doświadczeniami kolejnych pokoleń. Nie wszystko, co widzimy podczas współczesnego Powwow, musi pochodzić bezpośrednio z czasów sprzed kontaktu z Europejczykami, aby było autentyczną częścią dzisiejszego życia indiańskiego.

Kultury nie istnieją poza historią. Przejmują pewne elementy, inne odrzucają, jeszcze inne przekształcają i nadają im nowe znaczenia.

Powwow Princess jest jednym z najlepszych przykładów tego procesu.

Ziemia, na której można znowu tańczyć

Jednym z najbardziej wymownych współczesnych przykładów znaczenia Powwow jest Welcome Home Powwow organizowane na Tall Bull Memorial Grounds w Daniels Park w Kolorado. Znaczenia tego spotkania nie można w pełni zrozumieć bez historii miejsca, w którym się odbywa.

W 1974 roku Richard Tall Bull, działacz i członek społeczności Southern Cheyenne, który przeniósł się z Oklahomy do Denver, rozpoczął współpracę z lokalnymi władzami nad zachowaniem części miejskiego terenu w Daniels Park jako przestrzeni przeznaczonej dla indiańskich ceremonii, Powwow i spotkań społeczności.

Około 70 akrów tego obszaru zaczęto wykorzystywać jako Tall Bull Memorial Grounds. Intencją Richarda Tall Bulla było stworzenie miejsca, które będzie honorowało przodków, a jednocześnie służyło kolejnym pokoleniom. Przez następne dziesięciolecia teren ten stał się ważną przestrzenią Powwow, ceremonii oraz spotkań miejskiej społeczności indiańskiej.

To istotny element całej historii.

Tall Bull Memorial Grounds nie jest po prostu terenem wydarzenia, na który raz w roku przyjeżdżają tancerze.

Miejsce to powstało jako odpowiedź na potrzeby Indian żyjących w Denver i okolicach, często z dala od rodzinnych rezerwatów i społeczności. Dzięki niemu miejska społeczność indiańska zyskała stałą przestrzeń do podtrzymywania więzi, praktykowania własnych tradycji i przekazywania ich kolejnym pokoleniom.

W 2022 roku Denver zatwierdziło nowe porozumienie z Tall Bull Memorial Council dotyczące tradycyjnego wykorzystania tego terenu do wydarzeń i działań kulturowych. Umowę zawarto na 25 lat, z automatycznym odnawianiem na kolejne 25-letnie okresy. Porozumienie obejmuje również udział w programie ochrony bizonów oraz możliwość pozyskiwania rodzimych roślin i drzew z terenów Denver Mountain Parks do celów edukacyjnych i kulturowych. [15]

Podczas Welcome Home Powwow we wrześniu 2026 roku młodzi uczestnicy opowiadali reporterce Colorado Public Radio o tym, co oznacza możliwość tańczenia właśnie w tym miejscu.

- Trzynastoletnia Jamilah Maldonado z Northern Arapaho mówiła o chodzeniu śladami przodków i tańczeniu na ziemi, na której żyli. Dla młodej Indianki wychowującej się w Denver fizyczny kontakt z ziemią podczas tańca posiada także wymiar duchowy i wzmacnia poczucie więzi z przodkami. [16]

- W tej samej relacji młodzi Northern Arapaho i Oglala Lakota wspominali swoich dziadków, którym nie zawsze pozwalano swobodnie praktykować tradycyjne tańce. Ich wnuki mogą dzisiaj tańczyć publicznie. Mogą nosić regalia wykonane przez bliskich.

Mogą zabierać na Powwow młodsze rodzeństwo i przekazywać mu to, czego sami nauczyli się od starszych.

- Dziewiętnastoletnia Kiauna Shongutsie, Eastern Shoshone Indian Days Queen, zwracała uwagę również na samą ziemię. Ochrona miejsca takiego jak Tall Bull Memorial Grounds oznacza dla niej nie tylko honorowanie ludzi, ale także troskę o ziemię, która podtrzymuje życie społeczności. [16]

W tym przypadku ziemia nie jest po prostu terenem, na którym ustawiono Arenę. Sama jest częścią historii Powwow.

Dla Indian wychowujących się w środowisku miejskim takie miejsce może stać się przestrzenią ponownego zakorzenienia w historii, rodzinie i krajobrazie związanym z wcześniejszymi pokoleniami. Motyw powrotu pojawia się zresztą w historii Powwow wielokrotnie.

W XIX wieku międzyplemienne spotkania pozwalały ponownie spotykać się rodzinom i społecznościom rozdzielonym wskutek przymusowych przesiedleń. Współczesne Welcome Home Powwow, odbywające się na terenie zachowanym dla indiańskich ceremonii i spotkań między innymi dzięki działaniom Richarda Tall Bulla, w zupełnie innych warunkach ponownie staje się przestrzenią spotkania, pamięci i budowania więzi. Nie są to te same wydarzenia ani jedna niezmieniona tradycja historyczna. Łączy je jednak znaczenie wspólnego spotkania i powrotu.

Przeszłość istnieje dzięki teraźniejszości

Welcome Home Powwow pokazuje coś jeszcze.

Kultura nie przetrwa wyłącznie dlatego, że zostanie opisana w książce, umieszczona w muzealnej gablocie albo zarejestrowana na filmie.

Musi być praktykowana i przekazywana dalej. W wielu tradycjach określone elementy wiedzy, pieśni, praw czy odpowiedzialności mogą być również świadomie transferowane kolejnym osobom i pokoleniom.

Dzieci obserwują starszych tancerzy. Uczą się zachowania na Arenie, sposobu wykonywania i noszenia regalii, pieśni, tańca oraz protokołu. Z czasem same zaczynają przekazywać wiedzę młodszym.

Przekaz nie odbywa się przy tym wyłącznie poprzez formalną naukę. Ważna jest sama obecność na Powwow, obserwowanie starszych, uczestnictwo w tańcu i stopniowe poznawanie zasad obowiązujących w społeczności. W ten sposób tradycja staje się częścią własnego doświadczenia kolejnego pokolenia.

Nie oznacza to zachowywania wszystkiego dokładnie w takiej formie, w jakiej istniało sto czy dwieście lat temu. Oznacza zachowanie ciągłości.

Właśnie dlatego młody człowiek tańczący dzisiaj na Tall Bull Memorial Grounds nie odtwarza po prostu przeszłości. Tworzy jej dalszy ciąg.

Różnorodność nie oznacza dowolności

Współczesne Powwow może odbywać się w niewielkiej społeczności na Równinach, w ogromnej miejskiej hali, na uniwersytecie, przy muzeum albo podczas dużego Powwow o charakterze konkursowym. Jedno może skupiać się przede wszystkim na rywalizacji najlepszych tancerzy, inne będzie rodzinnym i społecznym spotkaniem. Jeszcze inne stanie się przestrzenią podtrzymywania języka, historii, pamięci albo praw konkretnej społeczności.

Ta różnorodność ma jednak swoje granice. Każde Powwow ma gospodarzy, własny protokół i zasady określające, co jest właściwe. Istnieją również pieśni, tańce, regalia i inne elementy należące do określonych tradycji i społeczności, których nie można po prostu przejmować dlatego, że komuś się podobają. [4]

Autentyczność nie oznacza przy tym wiernego odtwarzania form utrwalonych na fotografiach sprzed stu lat. Tradycja może się zmieniać, przyjmować nowe formy i odpowiadać na doświadczenia kolejnych pokoleń, nie tracąc przez to swojego znaczenia. Smithsonian ujmuje tę zasadę bardzo trafnie: nie istnieje jedno jedyne „prawdziwe Powwow”. Powwow jest żywą i adaptującą się tradycją, której znaczenie wynika przede wszystkim z doświadczeń ludzi i społeczności, które ją tworzą. [2]

Historia pozostaje w ruchu

Powwow, które znamy dzisiaj, nie powstało jednego dnia. Nie było dziełem jednego człowieka ani jednego narodu.

Wyrosło z wielu wcześniejszych tradycji i doświadczeń: Drum Religion, tradycji Hethushka i związanych z nią form Omaha Dance oraz Grass Dance, spotkań międzyplemiennych, stowarzyszeń wojowników, życia w okresie rezerwatów, ograniczania indiańskich ceremonii, publicznych występów, służby indiańskich żołnierzy, powstawania nowych pieśni i organizacji, miejskiej relokacji oraz tworzenia nowych społeczności tubylczych.

W tradycjach, z których wyrastało Powwow, ważne miejsce zajmowały hojność, wymiana darów, przyjaźń, możliwość ponownego spotkania rozdzielonych rodzin oraz odbudowywanie wspólnoty. Wartości te nie zniknęły. Mogą dziś przybierać inne formy. Dawna zasada hojności znajduje wyraz w Giveaways, zbiórkach z użyciem donation blankets czy Tańcu z kocem (Blanket Dance). [26]

Zmieniały się tańce i regalia. Zmieniało się znaczenie dawnych symboli. Powstawały nowe konkursy, funkcje i sposoby organizowania Areny.

W Oklahomie starsze tradycje wojowników wykorzystano do honorowania żołnierzy powracających z I wojny światowej. Flaga państwa, które odegrało bolesną rolę w historii Indian, otrzymała w indiańskich zgromadzeniach nowe znaczenie. W okresie, gdy rozwijały się kolejne międzyplemienne Powwow, między innymi nad jeziorem Dietrich, powstawały nowe procedury, pieśni i organizacje odpowiadające współczesnym wydarzeniom.

W wielkich miastach międzyplemienne Powwow pozwalało ludziom należącym do różnych narodów budować nowe społeczności. Nawet funkcja Powwow Princess pokazuje, że element o złożonej historii może zostać przejęty, przekształcony i wypełniony znaczeniem nadanym mu przez indiańskie społeczności.

W Daniels Park teren zachowany ponad pół wieku temu, między innymi dzięki działaniom Richarda Tall Bulla, nadal służy kolejnym pokoleniom jako miejsce ceremonii, spotkań i Powwow. Jednocześnie nie zniknęły rodzina, pamięć, honorowanie starszych, hojność, bęben, pieśń i potrzeba wspólnego spotkania.

Zotigh zwraca również uwagę, że Powwow rozprzestrzeniło się w całej Ameryce Północnej, a z czasem także w Europie. Wraz z tym rozwojem Powwow nabierało coraz bardziej międzyplemiennego charakteru, a w pieśniach, tańcach i regaliach nie zawsze można dziś tak łatwo rozpoznać przynależność do konkretnego narodu jak dawniej. Nie oznacza to zaniku tożsamości plemiennych, lecz stanowi jeden ze skutków wieloletniej wymiany, adaptacji i wzajemnego oddziaływania tradycji. Dalszą ewolucję Powwow Zotigh wiąże z przenikaniem się dwóch sfer: współczesnego świata i indiańskiego dziedzictwa. Obie pozostają częścią życia jego uczestników i nadal kształtują kierunek jego rozwoju. [7]

Przez wiele lat w profilu Dennisa Zotigha na forum PowWows.com widniał podpis: „Powwows will continue to evolve in many directions. It is inevitable.”

(„Powwow będzie nadal ewoluować w wielu kierunkach. To nieuniknione.”)

To właśnie jest Moving History. Historia w ruchu.

Powwow nie jest wspomnieniem dawnego świata Indian. Jest jednym z miejsc, w których tubylcze kultury Ameryki Północnej żyją dzisiaj.

Zmieniają się. Pamiętają. Przekazują tradycję dalej.

Opracowanie: Dariusz Lipecki

Źródła i literatura

1. Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: History.

2. Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: Multiplicity and Authenticity.

3. Dennis W. Zotigh, Moving History: The Evolution of the Powwow, Center of the American Indian, Oklahoma City, 1991.

4. Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: Regalia.

5. Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: Performance.

6. Benjamin R. Kracht, „It Would Break Our Hearts Not to Have Our Kiowas: War Dancing, Tourism, and the Rise of Powwows in the Early Twentieth Century”, The Chronicles of Oklahoma, t. 90, 2012.

7. Dennis W. Zotigh, „Powwows”, The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture, Oklahoma Historical Society.

8. Tara Browner, Heartbeat of the People: Music and Dance of the Northern Pow-wow, University of Illinois Press, 2002.

9. Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, American Indian Powwows: Community and Spirituality.

10. Dariusz Lipecki, „Pojęcia i zasady dotyczące Powwow”, wioska-indianska.pl.

11. Liz Hoffmeyer, American Indian Powwows: Multiplicity and Authenticity: Commercialization, Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage.

12. Oklahoma Historical Society, „American Indian Exposition”, The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture.

13. Kathleen Glenister Roberts, „Speech, Gender, and the Performance of Culture: Native American ‘Princesses’”, Text and Performance Quarterly, 22(4), 2002, s. 261–279.

14. Rachel Buff, Immigration and the Political Economy of Home: West Indian Brooklyn and American Indian Minneapolis, 1945–1992, University of California Press, 2001.

15. City and County of Denver, porozumienie z Tall Bull Memorial Council dotyczące tradycyjnego użytkowania Tall Bull Memorial Grounds w Daniels Park, 2022.

16. McKenzie Lange, „Indigenous youth seek ancestral connection on sacred Arapaho land”, Colorado Public Radio, 9 września 2026.

17. Colorado Public Radio, materiały dotyczące historii Tall Bull Memorial Council i Richarda Tall Bulla, w tym opis utworzenia przestrzeni ceremonialnej w Daniels Park w 1974 roku.

18. National Museum of the American Indian, Smithsonian Institution, Why We Serve: Native Americans in the United States Armed Forces.

19. Forest County Potawatomi Community, Hunting Moon Pow Wow: About Pow Wows, część „The Drums”.

20. Frances Densmore, Chippewa Music II, Bureau of American Ethnology, Bulletin 53, Smithsonian Institution, Government Printing Office, Washington, 1913.

21. Clyde Ellis, A Dancing People: Powwow Culture on the Southern Plains, University Press of Kansas, Lawrence, 2003.

22. Mary Jane Warde, White Eagle Park Traditional Cultural Place, National Register of Historic Places Registration Form, Oklahoma Historical Society / National Park Service, 2007.

23. Murton McCluskey, Your Guide to Understanding and Enjoying Pow Wows, Montana Office of Public Instruction, Helena, 1995.

24. Dariusz Lipecki, „Etykieta Powwow”, wioska-indianska.pl.

25. Kathleen Glenister Roberts, „Beauty Is Youth: The Powwow ‘Princess’”, w: Clyde Ellis, Luke Eric Lassiter, Gary H. Dunham (red.), Powwow, University of Nebraska Press, 2005, s. 152–171.

26. Kathleen Glenister Roberts, Giving Away: The Performance of Speech and Sign in Powwow Ritual Exchange, rozprawa doktorska, Indiana University, 2001.

27. Robert DesJarlait, „The Contest Powwow versus the Traditional Powwow and the Role of the Native American Community”, Wicazo Sa Review, vol. 12, nr 1, Spring 1997, s. 115–127.

Moving History: The Evolution of the Powwow
zobacz plik pdf po prawej i zapoznaj się z zawartością opracowania

Dennis W. Zotigh, Moving History: The Evolution of the Powwow pdf - czytaj online 👈

Dlaczego warto przeczytać Moving History: The Evolution of the Powwow?

Opracowanie Dennisa W. Zotigha pozwala prześledzić przemiany, które doprowadziły do ukształtowania współczesnego Powwow. Autor nie przedstawia Powwow jako niezmiennej tradycji o jednym źródle, lecz jako rezultat spotkania różnych doświadczeń, tradycji tanecznych i przemian zachodzących w indiańskich społecznościach.

Szczególnie cenne są opisane przez Zotigha zmiany zachodzące na przełomie XIX i XX wieku oraz w kolejnych dziesięcioleciach: rozwój zgromadzeń międzyplemiennych, nowe sposoby honorowania wojowników i weteranów, przemiany organizacji Areny, rola Mistrza Ceremonii, Dyrektora Areny i Host Drum, a także powstawanie nowych pieśni i procedur odpowiadających zmieniającym się czasom.

Określenie Moving History, „historia w ruchu”, dobrze oddaje charakter Powwow: tradycja pozostaje zakorzeniona w przeszłości, ale jednocześnie jest przekazywana, przystosowywana i rozwijana przez kolejne pokolenia.

Dennis W. Zotigh ma pochodzenie Kiowa, San Juan Pueblo (obecnie Ohkay Owingeh) i Santee Dakota. Należy do Kiowa Gourd Clan oraz San Juan Pueblo Winter Clan. Wśród jego przodków byli Sitting Bear i No Retreat, wodzowie wojenni Kiowa. Ukończył University of Oklahoma, gdzie studiował dziennikarstwo i public relations. Od najmłodszych lat uczestniczył w indiańskich spotkaniach, śpiewał i tańczył na powwow, a wiedzę o pieśniach, tańcach i ich znaczeniu zdobywał zarówno w rodzinie, jak i od przedstawicieli różnych tubylczych narodów Ameryki Północnej. Przez lata prowadził wykłady i prezentacje poświęcone kulturom indiańskim na uniwersytetach, w muzeach oraz podczas konferencji i sympozjów w Stanach Zjednoczonych i poza nimi.

Szczególne miejsce w jego życiu zajmuje rodzinna tradycja śpiewu. Jego ojciec, Ralph Zotigh, jest śpiewakiem i kompozytorem Kiowa, od wielu dziesięcioleci związanym z tradycjami plemiennymi i powwow. Dennis i Ralph nadal wspólnie występują podczas wybranych wydarzeń. W lipcu 2024 roku uczestniczyli razem w ceremonii otwarcia Smithsonian Folklife Festival w National Museum of the American Indian w Waszyngtonie, a 26 maja 2025 roku wykonali pieśń otwierającą wydarzenie Service and Sacrifice (Służba i poświęcenie) z okazji Memorial Day (Dnia Pamięci).

Z rodzinną tradycją Zotighów związana jest również grupa bębniarska Zotigh Singers. Przez wiele lat jej liderem był Ralph Zotigh, a od kilku lat rolę tę pełni Dennis. Ralph nadal śpiewa i występuje z grupą. Zotigh Singers pozostaje aktywną grupą powwow, uczestniczy w dużych zgromadzeniach i często pełni funkcję Host Drum. Grupa od wielu lat cieszy się uznaniem w środowisku powwow i ma na swoim koncie nagrania kilku płyt z pieśniami w stylu południowym. Dennis jest więc związany z tą tradycją nie tylko jako tancerz, badacz i autor, lecz także jako czynny śpiewak i lider grupy bębniarskiej.

Przez ponad dwadzieścia lat Zotigh kierował The Great American Indian Dancers, zespołem prezentującym indiańskie pieśni, tańce i tradycje Powwow publiczności na całym świecie. Jako tancerz, śpiewak i dyrektor zespołu występował w 49 stanach USA oraz w wielu krajach poza Stanami Zjednoczonymi. W 1991 roku The Great American Indian Dancers występowali również w Polsce, między innymi podczas festiwalu Wratislavia Cantans we Wrocławiu. Ich europejskie tournée przyczyniały się do popularyzowania wiedzy o współczesnych tańcach indiańskich i kulturze Powwow poza Ameryką Północną.

4 marca 1999 roku, pod kierownictwem Dennisa Zotigha, The Great American Indian Dancers wystąpili podczas obchodów 150-lecia amerykańskiego Departamentu Spraw Wewnętrznych w Waszyngtonie. Prezydent Bill Clinton podczas swojego wystąpienia podziękował zespołowi za udział w uroczystości.

Dennis i Ralph Zotigh byli również inicjatorami organizacji World Championship Hoop Dance Contest (Mistrzostwa Świata w Tańcu z Obręczami), którego gospodarzem od 1992 roku jest Heard Museum w Phoenix, w stanie Arizona. Dennis opracował pięć podstawowych kryteriów oceniania tancerzy: precyzję, rytm i timing, sposób prezentacji, kreatywność oraz szybkość. Zotigh przez trzy kolejne lata pełnił również funkcję Mistrza Ceremonii podczas konkursu Miss Indian World na Gathering of Nations oraz podejmował wiele innych funkcji podczas indiańskich wydarzeń artystycznych i kulturalnych.

W 1991 roku powstało jego opracowanie Moving History: The Evolution of the Powwow, poświęcone historii i przemianom współczesnego Powwow. Tekst był rozpowszechniany przez Center of the American Indian, późniejsze Red Earth Center, i stał się punktem wyjścia do kolejnych publikacji Zotigha. Pisał między innymi dla Indian Country Today, oficjalnych materiałów Gathering of Nations oraz The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture. Jego wiedza była wykorzystywana również w mediach i produkcjach filmowych, a Zotigh pracował jako doradca techniczny i kulturowy przy realizacji filmu DreamKeeper (2003).

W Oklahoma Historical Society pracował jako historyk i badacz zajmujący się historią oraz kulturami Indian Ameryki Północnej. Uczestniczył w przygotowywaniu galerii indiańskiej, programu sztuk performatywnych oraz części poświęconej różnorodności kulturowej nowego Oklahoma History Center. Smithsonian również opisuje jego wcześniejszą funkcję jako badacza i historyka związanego z Oklahoma History Center.

Dziś Dennis Zotigh jest specjalistą do spraw kultury i autorem w Smithsonian National Museum of the American Indian w Waszyngtonie.

Jego spojrzenie na Powwow łączy więc doświadczenie uczestnika, śpiewaka, tancerza i lidera grupy bębniarskiej, rodzinną tradycję przekazywaną pomiędzy pokoleniami, wieloletnią działalność artystyczną i edukacyjną oraz pracę badawczą i muzealną.